Μικρό ΑΕΠ, μικρή απόδοση, μεγάλο ΑΕΠ, μεγάλη απόδοση… 

Αν αυτό συνδυαστεί με την άθλια τραπεζική οργάνωση και πρακτική, αλλά και με τα εμπορικά πλεονάσματα που εμφανίζουν αρκετές χώρες της Ευρώπης,  τότε δεν είναι δύσκολο να εξηγήσουμε την ύφεση των ημερών.

 Υπάρχουν λύσεις;

Αν θέλουμε η οικονομία να βγει  από την ύφεση πρέπει να ενισχυθούν οι κρατικές δαπάνες. Το κράτος είναι ανάγκη να θερμάνει την οικονομική μηχανή προχωρώντας σε δημόσιες επενδύσεις. Τα δημόσια έργα θα απορροφήσουν τους ανέργους, θα τονώσουν τη ζήτηση, θα κινούσουν τις βιομηχανίες. Έτσι θα μπορούμε να μιλάμε για αναζωογόνηση της οικονομίας.

Απαιτείται επίσης η εφαρμογή αυστηρότερου θεσμικού πλαισίου για το τραπεζικό σύστημα. Η συγχώνευση τραπεζών (π.χ. Εθνικής, Αγροτικής, Τ. Ταμιευτηρίου), πρέπει να εξεταστεί και να προχωρήσει.

Η Εθνική Στρατηγική στην Αγροτική οικονομία πρέπει να αναθεωρηθεί και να στηριχθούν οι τιμές των Ελληνικών προϊόντων, όχι απαραίτητα με επιδοματική πολιτική.

Μείωση των συντελεστών Φ.Π.Α. και αναμόρφωση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού θα βοηθήσει και την αγορά και τα έσοδα. Σ΄ αυτό το πλαίσιο μπορεί να εξεταστεί και η δημιουργία ηλεκτρονικού συστήματος μέσα από το οποίο θα εκτελούνται όλες οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές με τέτοιο τρόπο, ώστε η είσπραξη του φόρου να γίνεται αυτόματα.

Η εφαρμογή επεκτατικής οικονομικής πολιτικής μπορεί να μην προσφέρει ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς σε ετήσια βάση, αλλά η μείωση της φορολογίας και η αύξηση των δαπανών του προϋπολογισμού μπορούν να διατηρήσουν τη ζήτηση σε υψηλά επίπεδα και να τονώσουν την οικονομική δραστηριότητα. Είναι ο μόνος τρόπος να θεμελιώσουμε μια μακρόχρονη πορεία προς την ευημερία.

Γιατί η διασφάλιση της δίκαιης διανομής του εισοδήματος και των επενδύσεων, μπορούν να διαμορφώσουν την ενεργό ζήτηση στο επίπεδο επίτευξης της πλήρους απασχόλησης των διαθέσιμων πόρων.

Γιατί η μεγάλη ακίνητη περιουσία, όταν είναι απούσα από τις παραγωγικές δραστηριότητες της κοινωνίας, λειτουργεί ενάντια στα συμφέροντα των ενεργών κοινωνικών ομάδων.

Γιατί η κερδοσκοπία στην αγορά χρεογράφων και ειδικότερα στην αγορά κεφαλαίου είναι παράγοντας διαταραχής του χρηματοπιστωτικού συστήματος. 

Οι κινήσεις βραχυπρόθεσμων κεφαλαίων αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 95% των συνολικών κινήσεων κεφαλαίου. Επομένως, η επιβολή ενός πολύ χαμηλού ποσοστού, π.χ. 1%, θ’ απέδιδε ετήσια έσοδα τουλάχιστον 100 δις δολ. τα οποία θα μπορούσαν να διατεθούν για την καταπολέμηση της φτώχιας, τη προώθηση κοινωνικών προγραμμάτων κ.λπ. Παράλληλα θα περιορίζονταν δραστικά οι βραχυπρόθεσμες κερδοσκοπικές μετακινήσεις του κεφαλαίου.

Ποιοί είναι όμως αυτοί που δεν επιθυμούν την επιβολή του φόρου Τόμπιν;

Είναι αυτοί που στο όνομα μιας υπερεθνικής ρευστότητας που δεν θα ελεγχόταν από τις εθνικές κυβερνήσεις, άνοιξαν τις αγορές κεφαλαίου με την αγορά των Ευρωδολαρίων που κατόπιν θεσμοποιήθηκε και αποτελεί αυτό που σήμερα ονομάζουμε νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση.

Είναι αυτοί που μεταλαμπάδευσαν την στρατηγική αποτυχία τους, σε επίπεδο επιλογών και τακτικής σε ότι αφορά την οικονομία και την ανάπτυξη, στις αρτηρίες των δημόσιων οικονομικών των εθνικών κυβερνήσεων.

 

  The G20 group

Οι περισσότερες συναλλαγές σε συνάλλαγμα γίνονται από τις 100 μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες και τράπεζες επενδύσεων. Μόνο οι 10 μεγαλύτερες από αυτές ελέγχουν το  52% της χρηματαγοράς και περιλαμβάνουν ονόματα όπως Citibank/Salomon, Chase Manhattan, Goldman Sachs, Bank of America, JP Morgan, Merill Lynch (Αμερικανικές) και Deutche  Bank, HSBC, ABN Amro (Ευρωπαϊκές). Οι τράπεζες αυτές ενεργούν με βάση το δικό τους κίνητρο κέρδους αλλά και αυτό των πελατών τους που περιλαμβάνουν μεγάλους επενδυτές, ασφαλιστικές εταιρείες και συνταξιοδοτικά ταμεία.

Αυτή είναι και η υπερεθνική ελίτ που δεν θέλει τον φόρο Τόμπιν. Απλώς τον απορρίπτει σαν θέμα αρχής στην επιβολή κάθε ελέγχου στην κίνηση κεφαλαίων. Έτσι, αρνείται να παραδεχτεί την παταγώδη αποτυχία της σε επίπεδο πολιτικής σκέψης, χαρακτηριστικό γνώρισμα άλλωστε όλων των ηλίθιων και άρα επικίνδυνων ανθρώπων.

Το ερώτημα όμως είναι, τί κάνουν οι ηγέτες που κρατούν το μέλλον της ανθρωπότητας στα χέρια τους. Γιατί δεν προσπαθούν να ανατρέψουν αυτή τη κατάσταση; Προφανώς και αναφερόμαστε στον Μπάρακ Ομπάμα, στην Άγκελα Μέρκελ, στο Γκόρντον Μπράουν και στο Νικολά Σαρκοζί.

Ο Ιταλός φιλόσοφος Νορμπέρτο Μπόμπιο άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 94 χρόνων την περασμένη Παρασκευή (9 Ιανουαρίου) σε ένα νοσοκομείο του Τορίνου. Γεννημένος στην ίδια πόλη στις 18 Οκτωβρίου 1909, ο Μπόμπιο υπήρξε για πολλά χρόνια καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Τορίνου. Στη νεότητά του είχε πάρει μέρος στην Αντίσταση και στον αντιφασιστικό αγώνα.

© Libération

του Μισέλ Ροκάρ

Ένα βραβείο Νόμπελ για την αυτοδιαχείριση; Ναι, σωστά διαβάσατε! Ούτε ο γράφων αυτές τις γραμμές, ούτε η «λιμπερασιόν», ούτε το «γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων», που μας πληροφόρησαν σχετικά, δεν έχουν παλαβώσει. H επιτροπή του βραβείου Νόμπελ οικονομίας, έστεψε για πρώτη φορά μια γυναίκα, μια Αμερικανίδα, την κ. Έλινορ Όστρομ (Elinor Ostrom). Η βραβευθείσα έχει ασχοληθεί με τη διαχείριση των δημοσίων πόρων. Ανακάλυψε, τεκμηριώνει κι αποδεικνύει πως η αγορά και το κράτος δεν είναι οι μόνοι δυνατοί διαχειριστές, οι μόνοι ελεγκτές αυτών των αγαθών, αλλά πως και οι ενώσεις των χρηστών τους ή των καταναλωτών μπορούν κάλλιστα να παίξουν τον ίδιο ρόλο, εφόσον τους δοθεί η δυνατότητα. Εγώ είμαι, ασφαλώς, που ανασύρω εδώ τη λέξη «αυτοδιαχείριση». Μα επιτέλους, τι άλλο δηλαδή ισχυριζόμασταν, παρά μόνο πως ακριβώς, αυτή η παράξενη λέξη θα μπορούσε να γίνει φορέας ενός νέου πολιτισμού; Έστω κι αν αυτή η παραξενιά (ο περί ου ο λόγος όρος) δολοφονήθηκε στη Γιουγκοσλαβία και το μονοκομματισμό της;

Μα το περιεχόμενό της παραμένει: περισσότερη αποκέντρωση, περισσότερη αυτονομία, θεσμοί βάσης, μεγαλύτερος καταμερισμός των ευθυνών, είναι όροι για περισσότερη οικονομική αποτελεσματικότητα, για καλύτερη δημοκρατία, για περισσότερη ανθρωπιά στη διαχείριση των αγαθών και των κοινών μας υποθέσεων.

Βραβεύοντας τον Σεν (Sen), μετά τον Στίγκλιτζ (Stiglitz), μετά τον Κρούγκμαν (Krugman), η επιτροπή του Νόμπελ οικονομίας είχε ήδη δείξει πως δε θεωρούσε πλέον έγκυρα το υπόδειγμα και τα αξιώματα του Μίλτον Φρίντμαν (Milton Friedman) και του μονεταρισμού. Είναι προφανές πως αναζητείται ένα εναλλακτικό σύστημα αναφορών.

Είναι πολύ σπάνιο να επιφορτίζονται τα ίδια τα γεγονότα με το έργο να αναδεικνύουν την ορθότητα ή την πλάνη μιας επιστημονικής υπόθεσης που αναφέρεται στην κοινωνική οργάνωση. Η οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση που βιώνουμε όμως, αυτό ακριβώς κάνει -και μάλιστα με ωμότητα: μας έλεγαν πως οι αγορές αυτορυθμίζονται, πως οι αγορές ισορροπούν πάντοτε στο βέλτιστο σημείο· ε, οι ζημιές που επέφερε αυτός ο τρόπος σκέψης είναι πελώριες και συνεχίζουν να μας βυθίζουν στην κρίση.

Οπότε μας χρειάζεται μια διέξοδος. Και ξαναδίνουμε σημασία σε ένα διανοητικό μονοπάτι κι ένα πολιτικό ρεύμα που εδώ και πολλές-πολλές δεκαετίες διακηρύσσει τη συμφιλίωση της δημοκρατίας με την αγορά, του κράτους με το άτομο, την ανάγκη για μια πιο αρμονική κοινωνική οργάνωση. Το ρεύμα αυτό ονομάζεται σοσιαλδημοκρατία.

Δεν είμαι καθόλου αισιόδοξος για τις ικανότητες των σοσιαλιστικών κομμάτων, ιδίως του δικού μας, του γαλλικού, να προσφέρουν και να διατυπώσουν την απαραίτητη εναλλακτική πρόταση. Μοιάζει όμως αυτό το έργο να το έχει αναλάβει να το φέρει εις πέρας… η επιστήμη.

Είναι π.χ. ως επιστήμη -πάνω απ’ όλα- που η οικολογία αναλαμβάνει να αλλάξει τις κοινωνίες μας, ώστε να καταστούν μακροπρόθεσμα βιώσιμες. Είναι η επιστήμη που ανακαλύπτει εκ νέου την αναγκαιότητα των μακροοικονομικών ρυθμίσεων που -αλίμονο!- ξέχασαν οι πολιτικοί. Και να που τώρα η επιστήμη και πάλι αναλαμβάνει να αναδείξει τη διαχειριστική ικανότητα των… οργανωμένων μαζών!

Είναι προφανές πως ωριμάζει ένα νέο πολιτικό σχέδιο για την αλλαγή του κόσμου: ίσως με τρόπο διάσπαρτο ακόμα και αβέβαιο, αλλά ολοένα και πιο ορατό και συγκλίνοντα! Ο Michel Rocard είναι πρώην πρωθυπουργός της Γαλλίας (1988-1991)

Πηγή: http://www.ppol.gr/cm/index.php?Datain=5558

Μήτρα των επαναστατικών – αντιπολιτευτικών ομάδων που έδρασαν στις αρχές του 19^ου αιώνα, αναμφισβήτητα, αποτελεί η Γαλλική Επανάσταση του 1789. Τα γεγονότα της εποχής εκείνης, δημιούργησαν πρότυπα πολιτικών ρήξεων και ανατροπών, τα οποία επέδρασαν καταλυτικά στο σύνολο της παγκόσμιας πολιτικής όπως αυτή έχει εξελιχθεί μέχρι και σήμερα. Με κοινωνικούς όρους ταξινομώντας τις διάφορες αντιπολιτευτικές τάσεις που αναπτύχθηκαν αυτή τη περίοδο, διαπιστώνουμε πως οι κυριότερες ήταν τρεις:

Η Φιλελεύθερη (με σημερινούς Ελληνικούς όρους στο χώρο αυτό τοποθετείται η ΝΔ). Αντιπροσώπευε τους μεγαλοαστούς και τους φιλελεύθερους αριστοκράτες. Το πολιτικό ιδεώδες τους ήταν μια συνταγματική μοναρχία κατά τα βρετανικά πρότυπα, δηλαδή με ένα ολιγαρχικό κοινοβουλευτικό σύστημα βασιζόμενο στην ιδιοκτησία. Θεμελιώδης αξία του πολιτικού φιλελευθερισμού αποτελούσε η κυβέρνηση με βάση τη συναίνεση. Η έννοια του φιλελευθερισμού ήταν στενά συνδεδεμένη με την έννοια της δημοκρατίας, αν και οι περισσότεροι φιλελεύθεροι προτιμούσαν ένα δημοφιλή μονάρχη με περιορισμένες εξουσίες και αίσθηση του δικαίου ως έναν σταθεροποιητικό παράγοντα.

Οι φιλελεύθεροι υποστήριζαν πάνω από όλα την ισχύ του νόμου, τις συνταγματικές διαδικασίες, τη θρησκευτική ανεκτικότητα, τη διάκριση των εξουσιών, τις ατομικές και συλλογικές ελευθερίες και ευρύτερα τα ατομικά δικαιώματα του ανθρώπου, το σεβασμό των οποίων αξίωνε τόσο από το κράτος όσο και από τους πολίτες. Ήταν αντίθετοι σε κάθε είδους προνόμια του βασιλιά, της αριστοκρατίας και της εκκλησίας. Έδιναν μεγάλη σημασία στην ιδιοκτησία, την οποία θεωρούσαν πρωταρχική πηγή όχι μόνο της οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας αλλά και της υπεύθυνης κρίσης και πολιτικής συμπεριφοράς.

Ο οικονομικός φιλελευθερισμός υποστήριζε την ελευθερία στο εμπόριο και τις οικονομικές δραστηριότητες των ατόμων και ήταν αντίθετος στην παρέμβαση του κράτους στη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς. Ο στόχος του ήταν διττός: αφενός η κατάργηση των κάθε είδους οικονομικών φραγμών μεταξύ των χωρών και στο εσωτερικό της κάθε χώρας και αφετέρου η αντίδραση σε κάθε μορφή συλλογικής οργάνωσης των εργατών και των τεχνιτών, από τις παλιές συντεχνίες μέχρι τις συνδικαλιστικές οργανώσεις.

Η φυσική πατρίδα του φιλελευθερισμού ήταν η Αγγλία. Εκεί δημιουργήθηκε μια παράδοση φιλελεύθερης οικονομικής και πολιτικής σκέψης με κορυφαίους διανοητές και φιλόσοφους, όπως ο Adam Smith και ο David Ricardo στο χώρο της οικονομίας ή ο John Stuart Mill στο χώρο της πολιτικής φιλοσοφίας. Ο Mill ήταν υπέρμαχος ενός ανεκτικού και ισορροπημένου φιλελευθερισμού και έθεσε τις θεωρητικές βάσεις για την ισοτιμία των δύο φύλων.  

Η ριζοσπαστική – δημοκρατική (με σημερινούς Ελληνικούς όρους στο χώρο αυτό τοποθετείται το ΠΑΣΟΚ). Αντιπροσώπευε τους μικροαστούς και τα δυσαρεστημένα τμήματα των διανοουμένων και των μικροεπιχειρηματιών. Πηγή έμπνευσης για τους ριζοσπάστες – δημοκράτες, αποτέλεσε η επανάσταση του 1792 και πολιτικό τους ιδεώδες μια δημοκρατία με κοινωνικό χαρακτήρα και στοιχεία κράτους πρόνοιας, η οποία αντιστοιχεί εν μέρει στο σύνταγμα των Ιακωβίνων του 1793. Κύριοι στόχοι της Γαλλικής Επανάστασης αλλά και των επαναστατικών κινημάτων του 1820, 1830, 1848, ήταν ο περιορισμός των προνομίων της αριστοκρατίας, η ανατροπή της απόλυτης μοναρχίας, και ο αγώνας υπέρ των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη.

Οι φιλελεύθεροι αστοί όμως, ότι διεκδικούσαν για τους εαυτούς τους δεν το αναγνώριζαν ως δικαίωμα άλλων, κατώτερων κοινωνικά τάξεων. Ενώ συνέβαλαν στη μείωση των προνομίων της απολυταρχίας και της αριστοκρατίας και έθεσαν τα θεμέλια της σύγχρονης δημοκρατίας δεν ήταν διατεθειμένοι να δεχθούν εξισωτικά σχήματα και καθολικό δικαίωμα ψηφοφορίας. Οι προθέσεις τους έγιναν φανερές ιδιαίτερα κατά τις επαναστάσεις του 1848, όταν οι εργατικές τάξεις αξίωσαν ισότιμη πολιτική συμμετοχή και κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.

Αυτή την αναντιστοιχία μεταξύ λόγων και πράξεων προσπάθησαν να εκφράσουν και να καλύψουν, οι ριζοσπάστες δημοκράτες, αγωνιζόμενοι για καθολική ψηφοφορία, εδραίωση πραγματικά αντιπροσωπευτικών θεσμών, κοινωνική και πολιτική δικαιοσύνη. Το κίνημα των Χαρτιστών για την εγκαθίδρυση ενός δημοκρατικού κοινοβουλευτικού συστήματος που αναπτύχθηκε στην Αγγλία το 1834, μπορεί να θεωρηθεί γόνος του αγώνα των ριζοσπαστών.

Ο ¨Χάρτης του Λαού¨ ήταν ένα κείμενο που υπογράφηκε από εκατομμύρια Βρετανούς και περιελάμβανε έξι αιτήματα: καθολική ανδρική ψηφοφορία, μυστική ψηφοφορία, κατάργηση των περιουσιακών προϋποθέσεων για την ιδιότητα του πολίτη, ετήσιες βουλευτικές εκλογές, μισθοδοσία στα μέλη της Βουλής των Κοινοτήτων και ίσες εκλογικά περιφέρειες. Τα αιτήματα των δημοκρατικών ριζοσπαστών, αναμφίβολα καλλιέργησαν το έδαφος για την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής ιδέας, αν και η ιδεολογική τους αφετηρία και προσέγγιση ήταν διαφορετική. Έπρεπε βέβαια να περιμένουν πάνω από μισό αιώνα για να δικαιωθούν έστω και ως προς ένα μέρος των διεκδικήσεων τους.

Η σοσιαλιστική (με σημερινούς Ελληνικούς όρους στο χώρο αυτό τοποθετείται μέρος του ΚΚΕ και του ΣΥΡΙΖΑ). Αντιπροσώπευε κυρίως την νέα εργατική βιομηχανική τάξη. Οι απάνθρωπες και αλλοτριωτικές συνθήκες εργασίας στα εργοστάσια, η υψηλή θνησιμότητα και η κλονισμένη υγεία, οι άθλιοι όροι διαβίωσης, η ανυπαρξία κοινωνικής ασφάλισης και η ευρύτερη κοινωνική και πολιτική απαξίωση και υποβάθμιση συνέθεταν το πλαίσιο ζωής των βιομηχανικών εργατών.

Ο σοσιαλισμός προσέφερε στην εργατική τάξη μια σοβαρή προοπτική βελτίωσης της θέσης της και το όραμα οικοδόμησης μιας δικαιότερης κοινωνίας. Οι ιστορικές ρίζες του σοσιαλισμού ανάγονται στον Αγγλικό Εμφύλιο Πόλεμο (1642 – 1652) και συγκεκριμένα στο ριζοσπαστικό κίνημα των Diggers (Σκαπανέων). Στους μεταγενέστερους προπομπούς του σοσιαλισμού συγκαταλέγονται ο Μπαμπέφ – ιδρυτής της επαναστατικής επιτροπής ΄΄Συνωμοσία των Ίσων΄΄ – ο οποίος έδρασε την περίοδο του Διευθυντηρίου κατά την διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, ο Βρετανός μεταρρυθμιστής Όουεν και οι Γάλλοι ουτοπιστές Φουριέ και Σαιν Σιμόν.

Η σύγχρονη εκδοχή του σοσιαλισμού εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1820 και συνδέθηκε με τα ποικίλα και συχνά αντίρροπα ρεύματα του γαλλικού κοινωνικού-πολιτικού ριζοσπαστισμού των μέσων του 19^ου αιώνα, με το στοχασμό μιας περιορισμένης ομάδας Γερμανών φιλοσόφων και ακτιβιστών. Το κίνημα των Χαριστών βοήθησε να ενσωματωθεί στο φάσμα των σοσιαλιστικών ιδεών η δημοκρατία, η κοινωνική ισότητα, η εργατική αλληλεγγύη, συμπληρώνοντας την ιδέα της συλλογικής κατοχής των μέσων παραγωγής και των αγαθών.

Όμως κατά κύριο λόγο ο σοσιαλισμός ως κοσμοθεωρία είναι αποτέλεσμα της συγγραφικής δραστηριότητας των Γερμανών φιλοσόφων Κάρολου Μάρξ (1818 – 1883) και Φρίντριχ Ένγκελς (1820 -1895) και έχει χρονική αφετηρία τη δημοσίευση του Κουμμουνιστικού Μανιφέστου στο Λονδίνο το 1848. Σύμφωνα με τους Μάρξ και Έγκελς η υλική βάση, δηλαδή οι οικονομικές συνθήκες, καθορίζπυν την ανάπτυξη του κράτους και της κοινωνίας. Πρόκειται για την υποδομή κάθε κοινωνίας πάνω στην οποία αναπτύσσεται η πολιτική, δικαιακή, πολιτισμική και θρησκευτική συνείδηση των ανθρώπων κάθε εποχής.

Η ιστορική πορεία της ανθρωπότητας καθορίζεται από την αλλαγή των παραγωγικών σχέσεων, δηλαδή της ιδιοκτησίας και των μέσων παραγωγής. Η ιστορία είναι μια εξελικτική διαδικασία σύμφωνα με την οποία ο καπιταλισμός διαδέχεται τη φεουδαρχία και καταλύεται από το σοσιαλισμό μέσω της επανάστασης. Η αυτοδιάλυση του κράτους, η πραγματοποίηση μιας αταξικής κοινωνίας χωρίς ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και ο σχεδιασμός της παραγωγής σύμφωνα με την αρχή ΄΄ο καθένας σύμφωνα με τις ικανότητές του και τις ανάγκες του΄΄ θεωρούνταν ως κατάληξη μιας ιστορικής αναγκαιότητας, η οποία , ωστόσο, καθοριζόταν από τη ταξική συνειδητοποίηση, τους πολιτικο-κοινωνικούς αγώνες και την επαναστατική δυναμική της εργατικής τάξης και των συνοδοιπόρων της.

Σήμερα όλοι γνωρίζουμε πως είναι ανεκτίμητη η αξία των αρχών της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Βιώνουμε όμως μια κατάσταση όπου κυριαρχεί η ύφεση της βιομηχανικής παραγωγής, τα χαμηλά ημερομίσθια, η ανεργία, η εξαθλίωση του αγροτικού κόσμου και των εργατών, οι υψηλές τιμές των τροφίμων και η γενικευμένη πια κοινωνική δυσαρέσκεια.

Αναπόφευκτα λοιπόν απαιτούνται πολιτικές πρωτοβουλίες που θα μας βγάλουν από την ιδεολογική παθητικότητα και που θα μας κάνουν να σκεφτούμε αυτόνομα και να κατακτήσουμε μέσω μιας σκληρής ατομικής προσπάθειας αναζήτησης, αμφιβολιών και συγκρούσεων, τις νέες αξίες που θα αντικαταστήσουν την τυφλή πίστη στις ‘’θαυματουργικές αρετές’’ ευφυολογημάτων ιδεολογικού κομματικού προσηλυτισμού.

Αν αναγνωρίζοντας τα επιτεύγματα της καπιταλιστικής οικονομίας επιχειρήσουμε να φέρουμε τη συζήτηση στη σφαίρα της ελευθερίας του ατόμου, μιας πλήρους ελευθερίας που θα βοηθούσε τον άνθρωπο να γίνει υπεύθυνος πολίτης μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε με ποιους πολιτικούς όρους οφείλουμε να χτίσουμε τη κοινωνία του μέλλοντος.

Βιώνουμε μία αριστερά που αδυνατεί να εμπνεύσει και να κινητοποιήσει, εγκλωβισμένη σε παρελθόντα αναλυτικά σχήματα, σε δογματισμούς και παρωχημένες δοξασίες, που πλέον δεν μπορεί να αποτελέσει όχημα για το μέλλον.

Η διαμόρφωση της νέας πολιτικής ατζέντας προϋποθέτει την ανακάλυψη εκ νέου, ή την επανασύνδεσή μας, με βασικές αρχές της φιλελεύθερης σκέψης, όπως την αυτονομία του προσώπου και τον πλουραλισμό, την επιλογή και την ατομική υπευθυνότητα, την διανοητική ελευθερία, τις αγορές ως αποκεντρωμένες μορφές κοινωνικής οργάνωσης.

Παράλληλα οφείλουμε να ανατρέξουμε σε μία μακρά παράδοση της σοσιαλιστικής σκέψης, γνήσια ατομοκεντρική και αντικρατικιστική. Μία παράδοση ριζοσπαστική και αντιγραφειοκρατική, που ελάχιστα κοινά έχει με τον συγκεντρωτισμό και τις διαχειριστικές και κολεκτιβιστικές λογικές της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας των δεκαετιών του ΄60 και του ΄70.

Η αλληλεγγύη και η κοινωνική διάσταση της συνεργασίας, η βούληση για μεταρρύθμιση και η χειραφέτηση του ατόμου και της κοινωνίας (κοινωνία των πολιτών), είναι στοιχεία της σοσιαλιστικής σκέψης που πρέπει να διατηρηθούν και να συμβάλουν με την σειρά τους, στην ανανέωση του σύγχρονου φιλελευθερισμού. Η σύνθεση των δύο παραδόσεων, της φιλελεύθερης και της σοσιαλιστικής, μπορεί και πρέπει να οδηγήσει στη «συνεννόηση σοσιαλιστών και φιλελεύθερων», μία συνεννόηση που στις μέρες μας φαντάζει, ολοένα και περισσότερο μονόδρομος για την επιτυχή υπεράσπιση των ανοικτών κοινωνιών απέναντι στην μισαλλοδοξία, τον ανορθολογισμό και τον επιθετικό κοινοτισμό.

Μία συνεννόηση που μπορεί να μας επιτρέψει να πραγματοποιήσουμε σημαντικά βήματα προς περισσότερη δημοκρατία, κάτι που δεν αρέσει καθόλου στους εχθρούς των ανοικτών κοινωνιών.

Η διαδικασία αυτή μπορεί να έχει αποτέλεσμα και να οδηγήσει πραγματικά σε μια λύτρωση, αποκαθιστώντας άμεσα την κοινωνική δικαιοσύνη, μόνον αν η συνεργασία επιτευχθεί στη βάση της κοινωνίας και εκφραστεί μέσα από έναν καινούργιο πολιτικό σχηματισμό κατ΄ απαίτηση της, παρακάμπτοντας τα παραδοσιακά κόμματα και τις κραυγές των εκπροσώπων του σημερινού συστήματος, πολιτικών και μη.  

Η τελευταία οικονομική κρίση καθώς και τα τεράστια προβλήματα κοινωνικής συνοχής, αποδεικνύουν την εγγενή αστάθεια και τα αδιέξοδα του νεοφιλελευθερισμού. Ο νεοφιλελευθερισμός απέτυχε, αποδεικνύοντας την αδυναμία του να διαχειριστεί την παγκοσμιοποίηση προς όφελος των ανθρώπων. Αλλά και η κρατικά διευθυνόμενη οικονομία είναι ένας τρόπος διαχείρισης που ανήκει οριστικά στο παρελθόν.

Η λύση βρίσκεται στην κοινωνική αναβάπτιση του φιλελευθερισμού, το ρεύμα δηλαδή εκείνο που απορρίπτει τον κρατισμό, επιμένει στο αίτημα της ισότητας, ορίζοντας εκ΄ νέου το αίτημα της ελευθερίας.

Πλέον γνωρίζουμε πως η σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία μόνον φιλελεύθερη μπορεί να είναι. Η μόνη ελπίδα επιβίωσης ενός αξιόπιστου κοινωνικού κινήματος για τον σημερινό κόσμο, είναι η ανάδειξη ενός «σοσιαλισμού των ελευθεριών», που τοποθετείται ενάντια σε όλες τις μορφές του αυταρχισμού, του σχεδιοποιημένου και κρατικοποιημένου σοσιαλισμού. Πρόκειται για έναν σοσιαλισμό ο οποίος συνδέεται με τις φιλελεύθερες ιδέες του 18ου αιώνα, αυτές που τελικά οδήγησαν και στην Γαλλική Επανάσταση.

Αν θέλουμε επιτέλους μια κοινωνία των 3/3, οφείλουμε και πρέπει να καταλάβουμε, πως η σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία μόνον φιλελεύθερη μπορεί να είναι.

 Φίλιππος Βουκελάτος

Η βεβαιότητα για την κυρίαρχη σημασία των ταξικών ταυτοτήτων και των ταξικών αντιθέσεων, τείνει να αντικατασταθεί από την αναγνώριση και άλλων σχετικά αυτοτελών, σημαντικών και ισοδύναμων πολιτικών πεδίων.

΄Ένα τέτοιο διευρυμένο πολιτικό πλαίσιο περιλαμβάνει πέντε βασικές αντιστοιχίες:

 - Καπιταλισμός – εργατικό κίνημα.

- Διοικητική εξουσία (κράτος) – κίνημα πολιτικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

- Βιομηχανικός τρόπος παραγωγής – οικολογικό κίνημα.

 - Στρατιωτική εξουσία – ειρηνιστικό και αντιμιλιταριστικό κίνημα.

- Παγκοσμιοποίηση – νέος διεθνισμός.

Η πολυδιάστατη πολιτική δράση επιβάλλει τον πλουραλισμό των μορφών δράσης.

Αμφισβητούνται ισχυρά, το κομματικό μονοπώλιο της κοινωνικής εκπροσώπησης, η οργανωτική συγκρότηση των μαζικών συγκεντρωτικών κομμάτων, η τυπική αντιπροσωπευτική δημοκρατία (ως ανεπαρκής).

Απαιτείται η ενδυνάμωση και η αυτονομία της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να γίνει δυνατή η παρέμβασή της στο σύστημα εξουσίας, χωρίς τη διαμεσολάβηση των κομμάτων, μέσω της παράλληλης δράσης ποικίλων δικτύων και κοινωνικών οργανώσεων.

Προωθούνται μορφές συμμετοχικής δημοκρατίας.

Σ’ αυτήν τη διευρυμένη ατζέντα, τα δύο μεγάλα φιλοσοφικά και πολιτικά ρεύματα του Διαφωτισμού, ο Σοσιαλισμός και ο Φιλελευθερισμός δεν μπορούν να απαντήσουν σαν κλειστά ολοκληρωμένα συστήματα.

΄Ηδη η πραγματική ζωή απέδειξε τα όρια της δυναμικής τους, απέρριψε τις δογματικές αυθαιρεσίες τους και διατήρησε ζωντανές τις πιο δημιουργικές και διαχρονικές προτάσεις και αξίες τους.

Ο κρατικός σοσιαλισμός (κομμουνισμός) είναι νεκρός. 

Ο νεοφιλελευθερισμός (το δογματικό laissez-faire) είναι προφανώς αδιέξοδος και επικίνδυνος. Αλλά η κεϊνσιανική ρύθμιση (τόσο η αριστερή μέσω του κοινωνικού κράτους, όσο και η δεξιά μέσω των φορντιστικών επιχειρήσεων) σήμερα έχει καταστεί αδύνατη.

Με την απόρριψη των νεκρών κλάδων τους, ο σοσιαλισμός και ο φιλελευθερισμός αναθεωρούνται και τρέπονται προς τη σύγκλιση.

Ο κανονιστικός φιλελευθερισμός και ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός εμφανίζονται ως μη δογματικές αλλά κριτικές προσαρμογές στα ιστορικά διδάγματα και τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Στη σημερινή διάταξη των πολιτικών δυνάμεων καταλαμβάνουν συγκλίνοντας το χώρο της Κεντροαριστεράς, ενώ στο χώρο της Δεξιάς κυριαρχεί σταδιακά το πολιτικό ρεύμα του νεοσυντηρητισμού.

Πηγές:

Γιώργος Καριπίδης
Αγγελιοφόρος, 17/02/2006 

Από την ιστοσελίδα Διαρκής Μεταρρύθμιση
www.diamet.gr/el/sx_printText.asp?textID=1488

Ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός είναι σήμερα το μόνο ίσως ιδεώδες που απλώνει τις ρίζες του στην ευρωπαϊκή ηθική και πολιτική παράδοση και που διαθέτει μιαν ηπειρωτική και οικουμενική εμβέλεια.

Γεννημένος στην πιο ολοκληρωμένη του μορφή στη διάρκεια της ναζιστικής και φασιστικής λαίλαπας, ως αναζήτηση ενός οράματος χειραφέτησης που θα διέφερε από το κομμουνιστικό όραμα, ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός είναι μια ιδέα προωθημένης δημοκρατίας, ανεκτικής και ανοιχτής κοινωνίας, που θα έχει στο επίκεντρό της την αξία του κάθε συγκεκριμένου προσώπου. Οχι το αφηρημένο άτομο του κλασικού φιλελευθερισμού ή το αγελαίο άτομο των κοινοτιστικών οραμάτων ή τέλος το άτομο που ορίζεται αποκλειστικά από τις υλικές του ανάγκες, όπως στον ταξικό σοσιαλισμό, αλλά αντίθετα το άτομο ως ανθρώπινη ύπαρξη που ζητάει σεβασμό και αναγνώριση στην κοινωνία στην οποία ζει, υποφέρει, έχει ανάγκες, έχει διάφορες πολιτιστικές και θρησκευτικές αξίες.

Η σοσιαλιστική ιδέα, θύμιζε ο Κάρλο Ροσέλι το 1930, γεννήθηκε αρχικά ως ηθική εξέγερση ενάντια στην οικονομική και κοινωνική αδικία, αλλά το νόημά της προσέλαβε σύντομα το χαρακτήρα καταγγελίας της αδικίας σε οποιαδήποτε μορφή αυτή παρουσιάζεται· τόσο όταν η αδικία είναι οικονομική εκμετάλλευση και φτώχεια, όσο και όταν είναι διάκριση εις βάρος των διαφορετικών και μισαλλοδοξία για λόγους προκατάληψης και κυριαρχίας της πλειοψηφίας.

Αυτός ο σοσιαλισμός, έγραφε ο Ροσέλι, καταγόταν από τις αξίες που εξέφρασε ο φιλελευθερισμός, επειδή όπως και ο φιλελευθερισμός έτσι και αυτός γεννήθηκε ως βούληση αντίστασης στην αυθαιρεσία απολυταρχικών εξουσιών και σε κάθε πειρασμό μονοπώλησης της εξουσίας. Οποιος θέλει να προχωρήσει ώς τα θεμέλια της ιδέας της δικαιοσύνης συναντά την ελευθερία, επειδή συναντά την αξία του προσώπου. «Επιθυμώ μόνο να επαναφέρω το σοσιαλιστικό κίνημα στις αφετηριακές του αρχές, στις ιστορικές και ψυχολογικές του ρίζες και να καταδείξω ότι ο σοσιαλισμός, σε τελική ανάλυση, είναι μια φιλοσοφία της ελευθερίας» έγραφε.

Ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός είναι ο κληρονόμος των οικουμενικών και ανθρωπιστικών αξιών που σημάδεψαν τον ευρωπαϊκό και δυτικό πολιτισμό από τις κλασικές και χριστιανικές απαρχές τους. Υπάρχει στο ιδεώδες του φιλελεύθερου σοσιαλισμού ένας υπόρρητος κανονιστικός οικουμενισμός, η ανάγκη να ξεκινήσουμε από κοινά σημεία για να μπορέσουμε να συζητήσουμε και να κάνουμε επιλογές, να διαχωριστούμε και να διαφωνήσουμε. Διαφωνούμε μόνον επειδή αλληλοκατανοούμαστε και χρησιμοποιούμε μια κοινή γραμματική. Η πολιτική διαλεκτική και η πολιτική σύγκρουση υπάρχουν εκεί όπου υπάρχει ένα κοινό σύνολο δημοκρατικών κανόνων, που καθιστούν τον άλλο ανταγωνιστή και πολιτικό αντίπαλο και ποτέ έναν ολικό εχθρό ή αντικείμενο περιφρόνησης. Αυτός είναι ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής, στη θεμελίωση του οποίου συνέβαλαν φιλελεύθεροι και σοσιαλιστές σε χρόνια στα οποία η διάκριση μεταφραζόταν, με τη βούληση των κρατών, σε φυσική βία.

Είναι γνωστό το ότι ιστορικά η φιλελεύθερη παράδοση και η σοσιαλιστική παράδοση βρέθηκαν συχνά σε σύγκρουση μάλλον παρά σε συμμαχία. Ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός καλλιέργησε τη φιλοδοξία να αντιστρέψει αυτήν την τάση. Σε αυτό βασιζόταν ο «τρίτος δρόμος», μια έκφραση που επανερχόταν περιοδικά και επαναπροτεινόταν κάθε φορά ανάλογα με τα ζεύγη των αντιθέτων με τα οποία αναμετριόταν.

Οπως έδειξε ο Νορμπέρτο Μπόμπιο, ο συγγραφέας που ίσως καλύτερα απ’ όλους αντιλήφθηκε τον παράδοξο και γι’ αυτό ερεθιστικό και ποτέ αναχρονιστικό χαρακτήρα του φιλελευθερο-σοσιαλιστικού σχεδίου (ή του φιλελεύθερου σοσιαλισμού), ο τρίτος δρόμος υπήρξε άλλοτε μεταξύ ντετερμινιστικού σοσιαλισμού και φιλελευθερισμού του κατεστημένου (από το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα μέχρι την έλευση του φασισμού), άλλοτε μεταξύ αντιτιθέμενων μορφών συγκεντρωτικού σχεδιασμού (φασιστικού ή σοβιετικού) και ενός είδους «φιλελεύθερου» κοινωνικού δαρβινισμού (στα χρόνια του μεσοπολέμου). Σε ποιο ζεύγος αντιθέτων αντιπροτείνεται σήμερα ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός;

Νομίζουμε πως μπορούμε να πούμε ότι ο τρίτος δρόμος είναι σήμερα μια συνεκτική σύζευξη της συνταγματικής δημοκρατίας με μια σημαντική συμπλήρωση: η δημοκρατία είναι κάτι περισσότερο από μια πολιτική μέθοδο συλλογικής απόφασης. Δεν είναι μόνον κανόνες του παιχνιδιού και οργάνωση των δημόσιων εξουσιών σε ένα συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο. Η δημοκρατία είναι μια αξία, επειδή η αποδοχή των δημοκρατικών κανόνων και η εφαρμογή τους πηγάζει άμεσα από την ηθική προϋπόθεση ότι το πρόσωπο είναι το πρώτο θεμέλιο, ένα υποκείμενο που σεβόμαστε. Ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός αντιλαμβάνεται το σοσιαλισμό ως χειραφέτηση της ανθρώπινης ύπαρξης και της κοινωνίας που πρέπει να πραγματοποιηθεί μέσα από την σταθερή υπεράσπιση της ατομικής ελευθερίας. Αντιλαμβάνεται το φιλελευθερισμό ως υπεράσπιση των ατομικών και πολιτικών ελευθεριών, της ηθικής αυτονομίας του ατόμου και της ανεξαρτησίας του κοινωνικού σώματος σε σχέση με το κράτος, χωρίς ωστόσο να αγνοεί ότι η άσκηση της ελευθερίας δράσης απαιτεί υλικές και διανοητικές δυνατότητες, οι οποίες δεν μπορούν να επιτευχθούν έξω από την κοινωνική ζωή ή με την αδιαφορία για τις πραγματικές περιστάσεις στις οποίες οι άνθρωποι δρουν και επιλέγουν. Φιλελευθερισμός και σοσιαλισμός εμπνέονται από διαφορετικές αντιλήψεις της κοινωνίας και της πολιτικής δράσης. Ωστόσο, επειδή αυτά τα δύο κινήματα ενσαρκώνουν ζωντανές παραδόσεις, οι ιδέες τους δεν είναι δόγματα καθορισμένα μια για πάντα και επομένως οι διαφορές τους δεν μπορούν να σκληρυνθούν και να παγώσουν σε αμετάβλητους ορισμούς (…).

Ο σοσιαλισμός εμφανίστηκε σε ιδιαίτερες ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες: στις αρχές της βιομηχανικής επανάστασης στην Ευρώπη του 19ου αιώνα. Αναπτύχθηκε σε ένα οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο που σήμερα έχει ξεπεραστεί εντελώς.

Εχει έρθει η στιγμή να σκεφτούμε για την ταυτότητα του σοσιαλισμού. Η επιστροφή στη φιλελεύθερη σοσιαλιστική παράδοση είναι σήμερα ωφέλιμη. Οι φιλελεύθεροι σοσιαλιστές θέλησαν να υπερασπιστούν φιλελεύθερες ιδέες με μιαν αληθινά σοσιαλιστική στράτευση. Στα μάτια των σοσιαλιστών που ήσαν προσδεδεμένοι σε μια μαρξίζουσα ορθοδοξία και κυρίως αντιτάσσονταν στο φιλελευθερισμό, αυτό αρκούσε για την καταδίκη τους.

Αυτό που καθιστά, ωστόσο, άδικη αυτήν την καταδίκη είναι το ότι αυτές οι ιδέες, οι ταυτόχρονα φιλελεύθερες (γιατί εξέφραζαν την υπεράσπιση όλων των ελευθεριών) και σοσιαλιστικές (γιατί αρνούνταν όλες τις μορφές υποδούλωσης που η άσκηση των ελευθεριών μπορεί μερικές φορές να δημιουργεί) βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο του στοχασμού των σοσιαλιστών. Πώς μπορούμε να παλέψουμε ενάντια στις δυνάμεις κυριαρχίας που υποκινούνται από τις αγορές; Πώς μπορούμε να δράσουμε έτσι ώστε η ιδιοκτησία, που είναι εργαλείο χειραφέτησης, να μην μετατρέπεται σε μέσο καταπίεσης αυτών που δεν κατέχουν τίποτα;

Πώς μπορούμε να εγγυηθούμε σε όλους τους πολίτες τη δυνατότητα μιας αληθινής πρωτοβουλίας στο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πεδίο;

Βλέπουμε ότι η φιλελεύθερη έμπνευση στο σοσιαλισμό δεν περιορίζεται στην αναγνώριση του ρόλου των αγορών. Συμβάλλει πάνω απ’ όλα στο να θέτει το ζήτημα της κυριαρχίας και να επιδιώκει με συγκεκριμένους τρόπους την αλληλεγγύη. Θέλει να κατανοήσει τι ακριβώς σημαίνει εμβάθυνση της δημοκρατίας και ενίσχυση της αυτονομίας όλων.

Σημασία της κοινωνίας πολιτών, πλούτος του κοινωνικού κόσμου (συνδικαλιστικού και συνεταιριστικού), υπευθυνότητα, στοχασμός για το άτομο, ευρωπαϊκός φεντεραλισμός, όλα αυτά τα συνθήματα του σύγχρονου πολιτικού στοχασμού είναι συστατικά στοιχεία της φιλελεύθερης σοσιαλιστικής σκέψης.

Ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός είναι μια μη δογματική και ανοιχτή παράδοση του σοσιαλισμού, της οποίας η πολιτική αξιοπιστία φαίνεται να έχει σε μεγάλο βαθμό επιβεβαιωθεί από την ιστορία των τελευταίων είκοσι χρόνων.

Είναι γεγονός ότι ένα μεγάλο τμήμα του σοσιαλιστικού κινήματος συγκροτήθηκε ενάντια στο δόγμα του laisser-faire που πηγάζει από τη φιλελεύθερη θεωρία, ενάντια στο οικονομικό χάος, τις αδικίες, την κοινωνική διάλυση που προκάλεσε η ελεύθερη αγορά.

Γι’ αυτό το λόγο συνδέουν συχνά το σοσιαλισμό με τον κρατισμό. Αλλά ένα μεγάλο μέρος της σοσιαλιστικής παράδοσης υπήρξε αντίθετο στον κρατισμό.

Από τις απαρχές του σοσιαλισμού, στα μέσα του 19ου αιώνα, βλέπουμε να εμφανίζεται ένας σοσιαλισμός των ελευθεριών, που έχει πολλές κοινές πεποιθήσεις με το φιλελευθερισμό: άρνηση της συλλογικής ιδιοκτησίας, υποστήριξη των δημόσιων ελευθεριών και του ρεφορμισμού, φροντίδα για το άτομο, αναγνώριση της κοινωνικής αυτονομίας, δυσπιστία απέναντι στο κράτος ή ακόμη και υπεράσπιση της οικονομικής ελευθερίας και της αγοράς. Είναι η περίπτωση του Προυντόν και των επιγόνων του Φουριέ. Παράλληλα, από τα τέλη του 19ου αιώνα, πολλοί φιλελεύθεροι έδειξαν ευαισθησία για το κοινωνικό ζήτημα και ανέπτυξαν έναν στοχασμό για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να εξαλειφθούν οι αδικίες της αγοράς.

Η ριζική αντιπαράθεση φιλελεύθερης και σοσιαλιστικής θεωρίας αρχίζει από τη στιγμή -στη δεκαετία του 1880- που ο σοσιαλισμός γίνεται σχεδόν αποκλειστικά μαρξιστικός.

Πριν από αυτή τη χρονική στιγμή το σοσιαλιστικό κίνημα ήταν πολύ πιο πολύμορφο. Ορισμένοι σοσιαλιστές αρνούνταν, όπως και οι φιλελεύθεροι, τον ιστορικό ντετερμινισμό και την κολεκτιβοποίηση των μέσων παραγωγής και ανταλλαγής. Και ευνοούσαν τις ελεύθερες οργανώσεις των εργαζομένων, τις κοινωνικές ομαδοποιήσεις της βάσης, τις πρωτοβουλίες της κοινωνίας, την ελεύθερη οργάνωση της επιχείρησης, την αυτόνομη κοινοτική διεύθυνση.

Το πρόγραμμα του φιλελεύθερου σοσιαλισμού είναι σήμερα περισσότερο επίκαιρο. Ο σοσιαλισμός είναι ένα σχέδιο ατομικής και συλλογικής χειραφέτησης. Σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται, ο σοσιαλισμός πρέπει να βρει δρόμους κοινωνικά ωφέλιμης ανάπτυξης, πρέπει να εξαλείψει τις νέες ανισότητες, να δώσει στα πρόσωπα μέσα δράσης που θα αντιστοιχούν στις νέες ανάγκες του σημερινού κόσμου.

Ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός αρνείται τόσο τη διοικούμενη οικονομία όσο και την ιδέα ότι ο καπιταλισμός μπορεί να αυτορυθμίζεται αυθόρμητα. Η επεξεργασία κανόνων που πρέπει να εφαρμόζονται στην οικονομική ζωή, στην κλίμακα του έθνους, της Ευρώπης και του κόσμου, είναι ένα από τα μείζονα πολιτικά καθήκοντα.

* Η ΜΟΝΙΚ ΚΑΝΤΟ-ΣΠΕΡΜΠΕΡ είναι φιλόσοφος και διευθύντρια ερευνών στο CNRS.