Φιλελεύθερος Σοσιαλισμός (Liberal Socialism).

Χρειάζεται επιτέλους ένα γερό πνευματικό ταρακούνημα έλεγε ο Κάρλο Ροσελίνι («Φιλελεύθερος Σοσιαλισμός», 1930), που θα μας βγάλει από την ιδεολογική παθητικότητα, που θα μας κάνει να σκεφτούμε αυτόνομα και να κατακτήσουμε μέσω μιας σκληρής ατομικής προσπάθειας αναζήτησης, αμφιβολιών και συγκρούσεων, τις νέες αξίες που θα αντικαταστήσουν την τυφλή πίστη στις ‘’θαυματουργικές αρετές’’ συγκεκριμένων ευφυολογημάτων ιδεολογικού προσηλυτισμού». «Το αληθινό πρόβλημα για τους σοσιαλιστές δεν συνίσταται στο να απαρνηθούν τον Μαρξ, αλλά να χειραφετηθούν απ’ αυτόν»!

Κρίνεται πλέον αναγκαία η επιστροφή του σοσιαλισμού στις φιλελεύθερες ρίζες του, αναγνωρίζοντας τα επιτεύγματα της καπιταλιστικής οικονομίας και επιχειρώντας να φέρουμε τη συζήτηση στη σφαίρα της ελευθερίας του ατόμου, μιας πλήρους ελευθερίας που θα βοηθούσε τον άνθρωπο να γίνει υπεύθυνος πολίτης.

Η Γαλλίδα συγγραφέα Μονίκ Καντό-Σπερμπέρ, αναφερόμενη στη σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία, επισημαίνει πως αυτή μόνον φιλελεύθερη μπορεί να είναι. Μία αριστερά που αδυνατεί να εμπνεύσει και να κινητοποιήσει, εγκλωβισμένη σε παρελθόντα αναλυτικά σχήματα, σε δογματισμούς και παρωχημένες δοξασίες δεν μπορεί να αποτελέσει όχημα για το μέλλον.

Η μόνη ελπίδα επιβίωσης ενός αξιόπιστου κοινωνικού κινήματος για τον σημερινό κόσμο, είναι η ανάδειξη ενός «σοσιαλισμού των ελευθεριών», που τοποθετείται «ενάντια σε όλες τις μορφές του αυταρχισμού, του σχεδιοποιημένου και κρατικοποιημένου σοσιαλισμού». Πρόκειται για έναν σοσιαλισμό ο οποίος συνδέεται με τις φιλελεύθερες ιδέες του 18ου αιώνα, αυτές που τελικά οδήγησαν και στην Γαλλική Επανάσταση.

Η διαμόρφωση της νέας σοσιαλδημοκρατίας προϋποθέτει την ανακάλυψη εκ νέου, ή την επανασύνδεσή της, με βασικές αρχές της φιλελεύθερης σκέψης, όπως την αυτονομία του προσώπου και τον πλουραλισμό, την επιλογή και την ατομική υπευθυνότητα, την διανοητική μετριοπάθεια και τον αντι-ουτοπισμό, τον θεμελιώδη ρόλο των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων, τις αγορές ως αποκεντρωμένες μορφές κοινωνικής οργάνωσης.

Παράλληλα οφείλουμε να ανατρέξουμε σε μία μακρά παράδοση της σοσιαλιστικής σκέψης, γνήσια ατομοκεντρική και αντικρατικιστική. Μία παράδοση ριζοσπαστική και αντιγραφειοκρατική, που ελάχιστα κοινά έχει με τον συγκεντρωτισμό και τις διαχειριστικές και κολεκτιβιστικές λογικές της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας των δεκαετιών του ΄60 και του ΄70.

Πρόκειται για ένα ρεύμα που ιδεολογικά εκφράστηκε κυρίως με τον πρώιμο βρετανικό σοσιαλισμό, από τον Ρόμπερτ Όουεν, τον Κόουλι, τον Τόουνι και τον Κρόσλαντ – με καταβολές από τον ατομικιστικό αναρχισμό του Ουΐλιαμ Γκόντγουιν του Μπέρτραντ Ράσελ και του Λ. Χόμπχαουζ. Πρόκειται για μία παράδοση όχι απλώς μη μαρξιστική, αλλά συνειδητά αντι-μαρξιστική. Στην Γαλλία υπήρξαν αντίστοιχα σοσιαλιστικά ρεύματα, επηρεασμένα από την σκέψη του Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν, του «μασκαρεμένου φιλελεύθερου» για τους επικριτές του, του Σαρλ Ρενουβιέ, του Αλφρέ Φουιγιέ και του Λεόν Μπουρζουά. Ο Προυντόν μάλιστα κατηγορήθηκε από τους μαρξιστές για αναρχισμό (!), ακριβώς γιατί ήθελαν να συσκοτίσουν και να παραμορφώσουν τις πραγματικές πολιτικές του ιδέες. Στην πλούσια παράδοση του φιλελεύθερου σοσιαλισμού ή σοσιαλφιλελευθερισμού, πρέπει ακόμη να συμπεριλάβουμε τον σπουδαίο ρεβιζιονιστή Έντουαρντ Μπερνστάϊν, τον Φρίντριχ Αλμπερτ Λάνγκε, τον πολέμιο των μονοπωλίων Φραντζ Οπενχάϊμερ, τον Ανρί ντε Μαν, τον Αντρέ Φιλίπ και τον Φρήντριχ Νιούμαν. Τα κύρια ρεύματα της ατομικιστικής σκέψης αποδέχονται την «κοινωνική φύση του ατόμου» έλεγε ο Λουΐς Ντυμόν. Ενδεικτικά, μπορούμε επίσης να θυμηθούμε την «ακοινώνητη κοινωνικότητα» του Ιμάνουελ Καντ, την ηθική θεωρία του Άνταμ Σμιθ, τον ωφελιμισμό του Τζον Στιούαρτ Μιλ και την αυθόρμητη τάξη του Χάγιεκ.

Η αλληλεγγύη και η κοινωνική διάσταση της συνεργασίας, η βούληση για μεταρρύθμιση (βολονταρισμός) και η χειραφέτηση του ατόμου και της κοινωνίας (κοινωνία των πολιτών), είναι στοιχεία της σοσιαλιστικής σκέψης που αξίζει να διατηρηθούν και να συμβάλουν με την σειρά τους, στην ανανέωση του σύγχρονου φιλελευθερισμού. Η σύνθεση των δύο παραδόσεων, της φιλελεύθερης και της σοσιαλιστικής, ίσως να οδηγήσει σε αυτό που ο Γερμανός πολιτειολόγος Βίλχελμ Ρέπκε αποκαλεί «συνεννόηση σοσιαλιστών και φιλελεύθερων», μία συνεννόηση που στις μέρες μας φαντάζει, ολοένα και περισσότερο, μονόδρομος για την επιτυχή υπεράσπιση των ανοικτών κοινωνιών απέναντι στην μισαλλοδοξία, τον ανορθολογισμό και τον επιθετικό κοινοτισμό. Μία συνεννόηση που παίρνει ακόμη και την μορφή εκλογικής συμπόρευσης και κυβερνητικών συνεργασιών – κυρίως στα σκανδιναβικά και κεντροευρωπαϊκά κράτη. Μία συνεννόηση που σήμερα επιτρέπει στην Ευρώπη να πραγματοποιεί σημαντικά βήματα προς περισσότερη δημοκρατία, κάτι που δεν αρέσει καθόλου στους φαιοκόκκινους εχθρούς των ανοικτών κοινωνιών.

Η τελευταία οικονομική κρίση καθώς και τα τεράστια προβλήματα κοινωνικής συνοχής, αποδεικνύουν την εγγενή αστάθεια και τα αδιέξοδα του νεοφιλελευθερισμού. Ο νεοφιλελευθερισμός απαιτεί το ελάχιστο κράτος και στηρίζεται στην δυνατότητα αυτορρύθμισης της αγοράς, σύστημα, που σύμφωνα με τις τελευταίες διεθνής οικονομικές εξελίξεις, προφανώς απέτυχε, αποδεικνύοντας ταυτόχρονα την αδυναμία του να διαχειριστεί την παγκοσμιοποίηση προς όφελος των ανθρώπων.

Αλλά και η κρατικά διευθυνόμενη οικονομία (κομμουνισμός ή σοσιαλισμός) είναι ένας τρόπος διαχείρισης που ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Οι απαιτούμενες κρατικές παρεμβάσεις που σήμερα απαιτήθηκαν στην προσπάθεια να βγει από το αδιέξοδο η καπιταλιστική κοινωνία (αποτέλεσμα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που ακολουθήθηκαν), σε καμιά περίπτωση δεν οδηγεί στην παλινόρθωση του κεϊνσιανισμού.

Η λύση βρίσκεται στην κοινωνική αναβάπτιση του φιλελευθερισμού, τον φιλελεύθερο σοσιαλισμό, το ρεύμα δηλαδή εκείνο που απορρίπτει τον κρατισμό, επιμένει στο αίτημα της ισότητας, ορίζοντας εκ΄νέου το αίτημα της ελευθερίας.

Όσοι πραγματικά όμως θα έπρεπε να συγκινούνται από την ανάπτυξη αυτού του θέματος, κλείνουν τα μάτια τους και ή παραβλέπουν το ζήτημα ή ανοίγουν μέτωπο κατά της μιας ή της άλλης πλευράς. Κανένα άλλο θέμα δεν αποκαλύπτει πιο καθαρά πόση πνευματική ρηχότητα και πολιτική σκοπιμότητα κρύβονται πίσω από τον ελληνικό δρόμο αντιμετώπισης ζητημάτων που έχουν συμβάλει στην οικοδόμηση του σύγχρονου ευρωπαϊκού τρόπου τού σκέπτεσαι και του πολιτεύεσαι.

Advertisements
This entry was posted in Ο Τρίτος Δρόμος. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s