Φιλελεύθερος σοσιαλισμός: το πρόβλημα της καταγωγής / του Σερζ Οντιέ

Social-libéralisme : des erreurs de filiation

© Le Monde

 Μιλάμε πολύ στη Γαλλία σήμερα για «φιλελεύθερο σοσιαλισμό».

 Ο σοσιαλιστής δήμαρχος της Μιλούζ Ζαν Μαρί Μποκέλ (Jean-Marie Bockel), πρότεινε ένα σχέδιο απόφασης για το επόμενο συνέδριο του σοσιαλιστικού κόμματος, που τιτλοφορείται «φιλελεύθερος σοσιαλισμός», που θεωρεί πως σήμερα εκφράζεται από το Δημοκρατικό κόμμα των ΗΠΑ και τους «νέους Εργατικούς» του Τόνι Μπλερ (Tony Blair).

 Αυτή η κεντροαριστερά υποτίθεται πως κατάγεται απ’ ευθείας από τον ιταλικό φιλελεύθερο σοσιαλισμό, που εκπροσωπήθηκε κυρίως από τον αντιφασίστα αγωνιστή Κάρλο Ροσέλι (Carlo Rosselli), που δολοφονήθηκε το 1937 από την παράνομη ακροδεξιά οργάνωση «κουκούλα», μετά από διαταγή του ιδίου του Μουσολίνι (Mussolini).

 Ίσως να αξίζει να δώσουμε μερικά στοιχεία για τη φύση αυτού του ρεύματος, που μοιάζει να είναι τόσο της μόδας σήμερα.

 Οι ειδήμονες της ιταλικής ιστορίας θα εκπλαγούν δίχως άλλο από την υποτιθέμενη συγγένεια του δικού τους φιλελεύθερου σοσιαλισμού με τον Κλίντον (Clinton) και τον Μπλερ.

 Ο ίδιος ο γιος του Ροσέλι εξάλλου, ονόματι Τζον, έχει αναφερθεί στο χάος που χωρίζει τον φιλελεύθερο σοσιαλισμό με τους «νέους Εργατικούς» του Τόνι Μπλερ.

 Αυτές οι ενστάσεις του Τζον Ροσέλι υπενθυμίζουν στον ιστορικό πόσο θα πρέπει να προφυλάσσεται από ένα κλασικό μεθοδολογικό λάθος: τον αναχρονισμό.

 Ο κίνδυνος έγκειται στο να αγνοηθεί η πολυπλοκότητα του φιλελεύθερου σοσιαλισμού, προκειμένου να «χωρέσει» σε μία ευθύγραμμη ιστορία, που υποτίθεται πως θα καταλήγει στη σημερινή φιλελεύθερη κεντροαριστερά.

 Μήπως όμως αυτή η προσέγγιση είναι απατηλή;

 Ας ξαναδούμε την ιδεολογία της αντιφασιστικής συλλογικότητας -ονόματι «κόμμα της δράσης» στο οποίο ορισμένοι βλέπουν τον πρόγονο των «νέων Εργατικών» και του Δημοκρατικού κόμματος.

 Η γενεαλογία αυτή θα έφερνε σε αμηχανία τους ιστορικούς, καθώς ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός του μεσοπολέμου ήταν εξαιρετικά ετερόκλιτος και συσπείρωνε σοσιαλιστές, Ρεπουμπλικάνους, φιλελεύθερους, φεντεραλιστές και Ιακοβίνους -πράγμα εξάλλου που οδήγησε στην διάλυσή του μετά τον πόλεμο, το 1947.

 Δεν έλειπαν ούτε καν οι κομμουνιστές: ένας από τους ιδεολόγους του ρεύματος, ο Πιέρο Γκομπέτι (Piero Gobetti), διευθυντής του περιοδικού «φιλελεύθερη επανάσταση», συμπαθούσε τους κομμουνιστές: συνδέθηκε με τον Γκράμσι (Gramsci), γοητεύθηκε από το κίνημα των εργοστασιακών καταλήψεων στο Τορίνο και θαύμαζε την οκτωβριανή επανάσταση.

 Εκτιμούσε πως ο «φιλελευθερισμός» του έβρισκε όλο του το μεγαλείο στην «ταξική πάλη», ενώ δήλωνε πως υιοθετούσε -τουλάχιστο εν μέρει- τον μαρξισμό.

 Πολλοί οπαδοί του βρέθηκαν κοντά στο κομμουνιστικό κόμμα.

 Δεν είναι λοιπόν φανερό πως υποπίπτουμε στο αμάρτημα του αναχρονισμού, όταν αναγορεύουμε το «κόμμα της δράσης» σε προπάτορα της σημερινής κεντροαριστεράς;

 Είναι επίσης αλήθεια πως άλλοι οπαδοί του φιλελεύθερου σοσιαλισμού του Κάρλο Ροσέλι ή του σοσιαλφιλελευθερισμού των αντιφασιστών διανοουμένων Γκουίντο Καλόγκερο (Guido Calogero) και ‘Αλντο Καπιτίνι (Aldo Capitini), πήραν πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις από τον κομμουνισμό κι έδειξαν απαράμιλλη διαύγεια στην ανάλυσή του.

 Αρκεί όμως αυτό για να τους θεωρήσουμε πρόδρομους του αμερικανικού Δημοκρατικού κόμματος και των Νέων Εργατικών;

 Τίποτα δεν είναι λιγότερο βέβαιο.

 Ο Ροσέλι πράγματι κήρυσσε την ανάγκη για συγχώνευση του σοσιαλισμού και του φιλελευθερισμού, αλλά κρατούσε από το φιλελευθερισμό αυτό που ο ίδιος ονόμαζε «φιλελεύθερη μέθοδο», με άλλα λόγια τη δημοκρατία: το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ανεκτικότητα, την αποδοχή του πολιτικού πλουραλισμού και της εναλλαγής στην εξουσία κ.ο.κ.

 Κατά τ’ άλλα, ο Ροσέλι έκανε σημαία του τη διάκριση μεταξύ  «liberismo», δηλαδή του οικονομικού φιλελευθερισμού και «liberalismo» -που ο ίδιος προτιμούσε- δηλαδή του πολιτικού φιλελευθερισμού.

 Έτσι εξηγείται η ριζοσπαστική κριτική του στην «μπουρζουαζία», που την κατηγορούσε πως εξαγόρασε προς ίδιον όφελος τους καρπούς της Γαλλικής Επανάστασης.

 Κατά τ’ άλλα ο Ροσέλι ανέμενε -μετά τον πόλεμο- την εφαρμογή πλατιάς «κοινωνικοποίησης» των βασικών τομέων της οικονομίας κι υποστήριζε μία οικονομία δύο τομέων.

 Ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός θα πάει ακόμα μακρύτερα αργότερα, υποστηρίζοντας εκτενείς εθνικοποιήσεις και ζητώντας -έστω κι αν αποδεχόταν ορισμένες αρετές της αγοράς- τον «αντικαπιταλιστικό» προσανατολισμό της οικονομίας. .

 Όσο για τη φορολογία, ο Καλόγκερο ήταν σαφέστατος.

 Ζητούσε να «φορολογούνται όλο και βαρύτερα όσοι κερδίζουν περισσότερα από το μέσο όρο».

 Κινδυνεύουμε ως εκ τούτου να χαθούμε εντελώς, όταν αποδίδουμε στον φιλελεύθερο σοσιαλισμό τα χαρακτηριστικά μίας αντιμαρξιστικής αριστεράς, που αποδέχεται τις αρετές της ελεύθερης αγοράς!

 Και κινδυνεύουμε, αν τον θεωρήσουμε προάγγελο του αμερικανικού Δημοκρατικού κόμματος

 Ας προσθέσουμε πως κανείς ιστορικός του φιλελεύθερου σοσιαλισμού δεν μπορεί να αγνοήσει τη συνεισφορά του συνιδρυτή του κινήματος, ‘Αλντο Καπιτίνι (1899-1968), που αυτοχαρακτηριζόταν σαν οπαδός ταυτόχρονα του αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, του Ματζίνι (Mazzini) και του Γκάντι (Gandhi).

 Πλήρως πασιφιστής, ο Καπιτίνι επέκρινε πάντα τον καπιταλισμό κι υποστήριζε τον περιορισμό των αναγκών, πράγμα στο οποίο μοιάζει μάλλον με οικολόγους, όπως ο Ιβάν Ίλιτς (Ivan Illich).

 Δεν είναι έτσι πλήρως κατανοητό πως ο Καπιτίνι μπορεί να θεωρηθεί συγγενής των «Νέων Εργατικών», ανεξαρτήτως του τι πιστεύουμε για την τρέχουσα βρετανική εμπειρία!

 Ας κλείσουμε εξετάζοντας τον Νορμπέρτο Μπόμπιο (Norberto Bobbio) (1909-2004), την τελευταία μεγάλη μορφή του φιλελεύθερου σοσιαλισμού, που στην Ιταλία απολάμβανε πελώριου ηθικού και πολιτικού κύρους.

 Είναι πολύ ριψοκίνδυνο πάντως, να τον δούμε ως την ενσάρκωση ενός σοσιαλισμού που θα έχει -επιτέλους- απαλλαγεί από το μαρξισμό.

 Το μαρτυρεί η συνέντευξη που έδωσε, στις 23 Μαρτίου 1997, στην «Ουνιτά», επί τη ευκαιρία της έκδοσης ενός βιβλίου του, με τον δηλωτικό τίτλο «ούτε με τον Μαρξ (Marx), ούτε εναντίον του».

 Αν κι ήταν υποδειγματικός επικριτής του κομμουνισμού και του «αριστερισμού», ο Μπόμπιο πίστευε πως ο μαρξισμός έχει ακόμα πολλά μαθήματα να μας παραδώσει.

 Όταν ρωτήθηκε αν μπορούσαμε, όπως υποστήριζε, «να είμαστε φιλελεύθεροι χωρίς να απορρίπτουμε τον μαρξισμό», ο Μπόμπιο έδωσε την εξής απάντηση: «εξαρτάται από το τι επιθυμούμε να διασώσουμε από τον μαρξισμό. Η απάντηση είναι όχι, αν έχουμε στο μυαλό μας τη κρατική ιδεολογία της ταξικής δικτατορίας -που συχνά κατέκρινα. Είναι όμως ναι, αν μείνουμε πιστοί στην μαρξιστική κριτική της απόλυτης ελευθερίας της αγοράς, που οδηγεί αναπότρεπτα στην παγκόσμια εμπορευματοποίηση».

 Είμαστε και πάλι μακριά από τον αντιμαρξιστικό λόγο, που πολλοί θέλουν να δουν ως το θεμελιώδες χαρακτηριστικό του φιλελεύθερου σοσιαλισμού.

 Όλα δείχνουν πως ο φιλελεύθερος σοσιαλισμός είναι ένα πολύπλοκο πολιτικό φαινόμενο, που δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απλό στάδιο μιας ιστορικής διαδρομής που δεν είναι καν η δική του.

 Αντί να γίνει αντικείμενο αγιογραφίας ή εργαλειοποίησης, το καλύτερο θα ήταν να εξεταστεί ως αυτό που υπήρξε στην πραγματικότητα, πέρα από στερεότυπα.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Ο Serge Audier είναι ιστορικός της πολιτικής φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Σορβόννης

Πηγή: http://www.ppol.gr/fullarticle.php?id=1643

Advertisements
This entry was posted in Ο Τρίτος Δρόμος. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s